az.ozgurluq

Günümüzdə bizlərə doğal sayılan haqların çoxu elə nəçə il bundan öncəsinə dək olağansız(imkansız) idi. Bunlardan biri də qadınların yaşadıqları ölkədə, o ölkənin siyasal, toplumsal, ekonomik deyişimlərində səs vərmə,seçib-seçilə bilmə haqqı ola bilməkdir.Qadınlar min illər boyu kölgədə saxladılıb, siyasətdən uzaq tutulmuşdurlar. Qadının yetkisi yox diyə biri yada biriləri onun adına danışmış,onun adına qərarlar vermişdir.Bu bütün dünyada aşağı-yuxarı biri -birinə bənzərliklərı olan bir qayda halına gəlmişdir. İnsan özgürlüyünə qarşı bu davranışda din xadimlərinin rolu çox böyük olmuşdur. Elə ki Qadınların oxuma-yazmaları belə böyük günah sayılmışdır. Xırıstiyan ölkələrinin hardaysa bütününlügündə aqıllı qadınlara deyişik adlar verilərək tonqallarda diri-diri yandırılıb yada dara çekilmişlər. Müsalman ölkələrdə isə savadsız din xadimləri özlərini yer üzündə tanrının numayəndələri sayaraq qızın yeri evin dibidir diyə özlərindən fətvalar verib, qadınları oxullardan (məktəblərdən) uzaqlaşdırıblar. Qadın daşqalaqı indi də var bəzı islamı ölkələrdə yasal(qanuni) olaraq işlənilməkdədir. İnsanlığa yaraşmayan bu davranışlar qadınların siyasal,toplumsal gəlişmələrinin(inkişaflarının) önünüdə dayanıb və onları bu alanlarda(sahələrdə) kölgədə saxlamışdır. Bütün bunlara qarşı deyişik dönəmlərdə deyişik yerlərdə ayağlanmalar(üsyan) olmuşdur.Ancaq bu ayağlanmalar tək-tək olduğundan dolayı bir sonuca varmamışdır(nəticə verməmişdir).Get-gedə aydınlaşan və öz haqları ilə tanış olan qadınlar bütün çetinliklərə baxmayaraq uzun və olduqca ağır bir mubarizə başlatmışlar. 1700-ci lərin sonunda Fransada başlayan bu mubarizə sonunda ikinci dünya savaşından(1939-1945) sonra olumlu(musbət) sonuc verməyə başlamışdır. Sözsüz ki bu qədər zun sürən Qadın Hərakatnın başında Fransa qadınları gelməkdədir.Fransanın 1789-1792 illərində kı devrimində(inqilabında) qadınların rolu çox böyük olmuşdur.Çağımızda haqq və özügürlüklərin ana təməli sayılan bu devrimidə fransa qadınları kişilərlə birgə bütün göstərilərə qatılaraq toplumdakı haqsızlıqlara qarşı səslərini yüksəldmışi idlər. Ancaq devrimdən sonra kişilər bəzi haqlar eldə etsələrdə qadınlara heç bir haqq tanınmadı. 1830-1848 illər arasında olan devrimlərdə də qadınlar yenə kişilərlə birgə haqsızlıqa qarşı savaşdılar.Bu ayağlanmalar qanlı bitdib qadınların bir çoxı öldürülüb bir çoxu isə tutqlanaraq ağır cəzalandırıldılar.. Ayağlanmanın sonucu kişiler səs haqqı qazanırkən qadınlar isə kiçik haqlar əldə bildilər. Elə bu zaman qadınlar öz dərnəklərini yaradıb,siyasi görüşlerə qatıla bildilər.Aancaq Keçmiş devrimdəki kimi bu yol da yurddaşlıq haqqı ,seçib-seçilmə haqından yoxsun buraxıldılar..1852 –ci ilində yenə qadınların eldə etikləri o kiçik haqlar yasaqlandı.Bütün dərnəkləri bağlanaraq, qadınların kişilərlə toplantılara qatılmaları suc sayıldı. Bu yasaqlanmada Katolik kilisalarının böyük rolu var idi .Onlar qadınların yerini evdə uşaq yətirməkdə kişilərə xidmət etməkdə görüb, siyasal və toplumsal qərarlarda yetkilərinin olmamasını açıqladılar. Bu duruma qarşı çıxan qadınlar tutuqlanıb uzun və ağır cəzalara mehküm edildilər.Elə bu çağda qadın dərnəklərinin başçılarının bir çoxu İngiltərəyə qaçmayı seçdı. Bu illərdə Jeanne Deron adlı bir qadın dergi çıxararaq qadınların mubarizəsini sürdürüb, onların ana istəklərini yaymaya başladı. 1870- ilində yenidən ayağlamalar başlanıb monarxıya dağıldığdan sonra qadınlar kiçik haq və özgürlüklər əldə etsə də fransa qadınları 1944 ilində bütün vətəndaşlıq huqunu əldə edərək səs vərmə, seçib-seçilmə haqqını qazandılar. Bu mucadiləyi fransa qadınları başlatsada bir çox ölkədə qadınlar onlardan daha tez yurddaşlıq, səs vermə, seçib-seçilmə haqlarını əldə etməyi bacardılar. O dönəmdə fransa qadınlarından etkilənən İngiltərə qadınları örgütlənməyə başladı. 1897-ilində Milicen Fawcett İngiltərədə Qadınları Ulusal Birliyini “National Union of Women`s Suffrage” adı altında ilk qadın örgütünü yaratmayı bacardı. Ancaq bu örgüt yasalara uyqun hərəkət etdiyi üçün bir sonuc eldə edə bilmədi. Daha sonar 1903- ilində Emmeline Pankhurst yarı militant olan Qadınların Sosyal və Siyası “Women´s Social and Political Union” örgütünü yaratdı. Örgüt barş boytunu aşaraq qanlı göstərilər düzənləmək nədəni ilə yasaqlanıb və Emmeline Pankhurst tutuqlanaraq üç il boyu tutsaqda qaldı. Ancaq İngiltərə qadınları öz istəklərini iləri surməyi bacradı. Bu çalışmalar böyük ilgi gördü. Toplumun öndə gedən aydın kişiləridə hərəkətə qatılaraq sonunda 1918- ilində Böyük Biritanyada qadınlar vətəndaşlıq haqlarını əldə edərək səs vermə, seçib-seçilmə haqını da qazandılar. Bununla yanaşı Rusiya da 1917-ilində baş verən devrimdə qadınlar kişiləin yanında yer alaraq öz güclərini göstərib 1918-ilində səs vermək haqqını eldə etdilər.